Kolumna Zygmunta

Podstawowe dane:

Rok zbudowania: 1644
Rok odbudowy: 1949
Projektanci: Constantino Tencalia, Clemente Molli
Lokalizacja: Plac Zamkowy

Plac Zamkowy to naprawdę niezwykłe miejsce. Nie dość, że w jego sąsiedztwie mieści się chyba najbardziej znana rezydencja królewska w kraju, to również znajduje się tu jeden z najsłynniejszych pomników - Kolumna Zygmunta, który można śmiało uznać za jeden z symboli Warszawy. Nie wszyscy jednak wiedzą, że jest to zarazem najstarszy w Warszawie pomnik upamiętniający osobę świecką. Jego historia sięga ponad 350 lat wstecz.

Monument powstał za sprawą króla Władysława IV, który postanowił upamiętnić w ten sposób postać swojego ojca - Zygmunta III Wazy, dzięki któremu Warszawa stała się miastem stołecznym. Postanowiono umiejscowić kolumnę w takim punkcie, aby każdy, kto wjeżdżał do miasta, od razu ją widział. Dlatego też Plac Zamkowy, a konkretnie sąsiedztwo zachodniej elewacji zamku i nieistniejącej dziś Bramy Krakowskiej było odpowiednim miejscem dla tego celu. Powstał jednak pewien problem - wybrany teren należał do zakonu bernardynek, których klasztor znajdował się wtedy mniej więcej w miejscu, gdzie dziś jest wylot tunelu Trasy W-Z. Król mógłby wprawdzie łatwo kupić ten teren, gdyby nie to, że transakcji sprzeciwił się rezydujący w Warszawie nuncjusz papieski Mario Filonardi. W końcu jednak sprzedaż terenu doszła do skutku po tym jak Filonardi został skompromitowany, gdy wyszło na jaw, że wysyłał do Watykanu niepochlebne listy o Polakach, w szczególności o królu Władysławie IV, któremu zarzucał wspieranie innowierców.

W 1644 roku, po oczyszczeniu terenu, wzniesiono na nim kolumnę. Miała ona 22 metry wysokości, wykonana była z marmuru chęcińskiego, wieńczył ją posąg króla Zygmunta III Wazy, odlany z brązu i pozłacany, wysokości 2,75 metra. Projektantem pomnika był architekt Constantino Tencalia, a posąg króla wykonał włoski rzeźbiarz Clemente Molli. Król Zygmunt III został przedstawiony na pomniku jako obrońca wiary - postać w jednej ręce trzyma miecz, w drugiej krzyż. Monument ozdobiono licznymi metalowymi detalami i tablicami pamiątkowymi dotyczącymi osoby króla Zygmunta oraz projektantów pomnika. Początkowo pomnik otoczony był metalowymi kratami.

Kolumna Zygmunta przechodziła wiele renowacji i przebudów, pierwszą w 1743 roku, potem w 1810 i znów w 1827. W 1854 roku zaprojektowano nowe otoczenie pomnika - dodano widoczne na dawnych widokach fontannę i nową żeliwną balustadę (projektantem był Henryk Marconi). W latach 1862-63 przeprowadzono renowację, a w latach 1885-87 wymieniono trzon kolumny na granitowy i przesunięto monument nieco na zachód. W latach 1929-31 przywrócono dawny wygląd otoczenia pomnika (usuwając fontannę). W czasie II wojny światowej, pomnik, podobnie jak większość Warszawy, został zniszczony. Nastąpiło to w pierwszych dniach Powstania Warszawskiego.

W 1949 roku, kiedy zagospodarowywano okolicę Placu Zamkowego w związku z budową Trasy W-Z, przystąpiono do rekonstrukcji Kolumny Zygmunta. Jej nowy trzon wykonano z granitu strzegomskiego, odrestaurowano też, w niezmienionej formie, postać króla i tablice pamiątkowe. Szczątki dawnych trzonów pomnika wyeksponowano obok Wieży Grodzkiej, po południowej stronie Zamku Królewskiego. W związku z budową trasy W-Z konieczne było również przesunięcie kolumny o 6 metrów w stosunku do pierwotnej lokalizacji. Po wojnie pomnik przechodził jeszcze kolejne renowacje w 1977 i w 1999 roku.

Kolumna Zygmunta przetrwała wszystkie burzliwe dla Warszawy czasy i dziś stoi w formie niezmienionej od kilku wieków. Dzięki temu stała się jednym z najbardziej charakterystycznych elementów miasta, jej otoczenie stanowi punkt początkowy większości wycieczek po stolicy oraz jedno z ulubionych miejsc spotkań Warszawiaków.

Z pomnikiem związana jest pewna legenda. Głosi ona, że w momencie, gdy dzierżony przez króla miecz dotknie podstawy, na której stoi posąg, nastąpi koniec świata. Na szczęście, dziś jeszcze znajduje się on wystarczająco wysoko!

Historyczne widoki Kolumny Zygmunta

Kolumna Zygmunta współcześnie

(C) 2001-2013 Maciej Błażejewski