Kolumna Zygmunta
Podstawowe dane:
Rok zbudowania: 1644
Rok odbudowy: 1949
Projektanci: Constantino Tencalia, Clemente Molli
Lokalizacja: Plac Zamkowy
Plac Zamkowy to naprawdę niezwykłe miejsce. Nie dość, że w jego sąsiedztwie mieści się chyba najbardziej znana rezydencja królewska w kraju, to również znajduje się tu jeden z najsłynniejszych pomników - Kolumna Zygmunta, który można śmiało uznać za jeden z symboli Warszawy. Nie wszyscy jednak wiedzą, że jest to zarazem najstarszy w Warszawie pomnik upamiętniający osobę świecką. Jego historia sięga ponad 350 lat wstecz.
Monument powstał za sprawą króla Władysława IV, który postanowił upamiętnić w ten sposób postać swojego ojca - Zygmunta III Wazy, dzięki któremu Warszawa stała się miastem stołecznym. Postanowiono umiejscowić kolumnę w takim punkcie, aby każdy, kto wjeżdżał do miasta, od razu ją widział. Dlatego też Plac Zamkowy, a konkretnie sąsiedztwo zachodniej elewacji zamku i nieistniejącej dziś Bramy Krakowskiej było odpowiednim miejscem dla tego celu. Powstał jednak pewien problem - wybrany teren należał do zakonu bernardynek, których klasztor znajdował się wtedy mniej więcej w miejscu, gdzie dziś jest wylot tunelu Trasy W-Z. Król mógłby wprawdzie łatwo kupić ten teren, gdyby nie to, że transakcji sprzeciwił się rezydujący w Warszawie nuncjusz papieski Mario Filonardi. W końcu jednak sprzedaż terenu doszła do skutku po tym jak Filonardi został skompromitowany, gdy wyszło na jaw, że wysyłał do Watykanu niepochlebne listy o Polakach, w szczególności o królu Władysławie IV, któremu zarzucał wspieranie innowierców.
W 1644 roku, po oczyszczeniu terenu, wzniesiono na nim kolumnę. Miała ona 22 metry wysokości, wykonana była z marmuru chęcińskiego, wieńczył ją posąg króla Zygmunta III Wazy, odlany z brązu i pozłacany, wysokości 2,75 metra. Projektantem pomnika był architekt Constantino Tencalia, a posąg króla wykonał włoski rzeźbiarz Clemente Molli. Król Zygmunt III został przedstawiony na pomniku jako obrońca wiary - postać w jednej ręce trzyma miecz, w drugiej krzyż. Monument ozdobiono licznymi metalowymi detalami i tablicami pamiątkowymi dotyczącymi osoby króla Zygmunta oraz projektantów pomnika.
Kolumna Zygmunta przechodziła kilka renowacji, pierwszą w 1743 roku, a kolejną w 1886, kiedy to wymieniono trzon kolumny na granitowy i przesunięto monument nieco na zachód. W czasie II wojny światowej, pomnik, podobnie jak większość Warszawy, został zniszczony. Nastąpiło to w pierwszych dniach Powstania Warszawskiego.
W 1949 roku, kiedy zagospodarowywano okolicę Placu Zamkowego w związku z budową Trasy W-Z, przystąpiono do rekonstrukcji Kolumny Zygmunta. Jej nowy trzon wykonano z granitu strzegomskiego, odrestaurowano też, w niezmienionej formie, postać króla i tablice pamiątkowe. Szczątki dawnych trzonów pomnika wyeksponowano obok Wieży Grodzkiej, po południowej stronie Zamku Królewskiego. W związku z budową trasy W-Z konieczne było również przesunięcie kolumny o 6 metrów w stosunku do pierwotnej lokalizacji. Po wojnie pomnik przechodził jeszcze kolejne renowacje w 1977 i w 1999 roku.
Kolumna Zygmunta przetrwała wszystkie burzliwe dla Warszawy czasy i dziś stoi w formie niezmienionej od kilku wieków. Dzięki temu stała się jednym z najbardziej charakterystycznych elementów miasta, jej otoczenie stanowi punkt początkowy większości wycieczek po stolicy oraz jedno z ulubionych miejsc spotkań Warszawiaków.
Z pomnikiem związana jest pewna legenda. Głosi ona, że w momencie, gdy dzierżony przez króla miecz dotknie podstawy, na której stoi posąg, nastąpi koniec świata. Na szczęście, dziś jeszcze znajduje się on wystarczająco wysoko!
(C) 2001-2010 Maciej Błażejewski