Kościół Św. Ducha i Klasztor Paulinów
Podstawowe dane:
Rok zbudowania: 1717
Rok odbudowy: 1953
Projektanci: Józef Szymon Belotti, Józef Piola
Lokalizacja: ul. Nowomiejska 23 / ul. Długa 1
Gdy przechodzimy przez Barbakan, ze Starego na Nowe Miasto od razu rzucają się nam w oczy dwie okazałe świątynie. Ta, którą widzimy po lewej stronie, dwuwieżowa, to kościół Św. Ducha, znany także jako Kościół Paulinów.
Świątynia w miejscu dzisiejszego kościoła Św. Ducha istniała już w drugiej połowie XIV wieku. Książe mazowiecki Janusz Starszy ufundował tu wtedy (przypuszczalnie w roku 1388) kompleks drewnianych budynków szpitala Św. Ducha, przy którym znalazła się niewielka, gotycka kaplica. Była ona stopniowo rozbudowywana, jednak w czasie potopu szwedzkiego stała się miejscem zaciętych walk, w efekcie czego została kompletnie zniszczona.
W 1671 roku król Jan Kazimierz przekazał teren zrujnowanej kaplicy Ojcom Paulinom z Częstochowy jako wyraz uznania dla ich zasług w czasie potopu szwedzkiego (głównie za obronę Częstochowy). Początkowo, około 1682 roku zakonnicy zbudowali w tym miejscu nowy, murowany budynek klasztorny, w którym ponownie ulokowano szpital Św. Ducha. Natomiast później wzniesiono również kościół. Jego budowa trwała od 1707 do 1717 roku. Projektantami tej dwuwieżowej, barokowej świątyni byli Józef Szymon Belotti oraz Józef Piola. Ojcowie Paulini rezydowali tu do początku XIX wieku. W 1807 roku w ich budynku zaborcy urządzili magazyn i koszary, a w roku 1819 ich zgromadzenie uległo kasacie. Budowla stała się wtedy siedzibą bractwa Św. Benona, a później kościołem rektorskim. Natomiast funkcjonujący tu w dalszym ciągu szpital Św. Ducha przeniesiono w 1821 roku na pobliską ulicę Przyrynek.
W 1845 roku, w związku z regulacją ulicy Freta dobudowano do świątyni schody, postawiono też rzeźbę Najświętszej Marii Panny, dłuta T. Czajkowskiego. W czasie Powstania Warszawskiego kościół Św. Ducha został w dużej mierze zniszczony, wieże uległy zawaleniu, a wnętrze zostało całkowicie spalone. Po wojnie Ojcowie Paulini powrócili do Warszawy. Z ich inicjatywy w latach 1949-53 odbudowano kościół.
Spośród wyposażenia świątyni na szczególną uwagę zasługują rzeźby Św. Pawła, Św. Romualda, Św. Zygmunta i Św. Heleny, umieszczone we frontonie, a ponadto barokowe ołtarze (szczególnie ogromny ołtarz główny z obrazem przedstawiającym zesłanie Ducha Świętego), ambona oraz kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej zamykająca prawą nawę.
Budynek na planie litery L, na rogu ulic Nowomiejskiej i Podwala, sąsiadujący z kościołem to gmach klasztoru, gdzie dawniej funkcjonował szpital Św. Ducha.
Warto wiedzieć, że to właśnie sprzed kościoła Ojców Paulinów wyrusza coroczna warszawska pielgrzymka do Częstochowy. Zwyczaj ten zapoczątkowany został jeszcze przed ukończeniem budowy świątyni, w 1711 roku, i trwa do dziś.
Informacje praktyczne:
Msze Św. w kościele odbywają się w dni powszednie o godz. 6, 7, 8 i 17, a w niedziele i święta o 7, 8, 9.30, 11, 12.30 i 18. Chcąc zwiedzić kościół, najlepiej wybrać się tu przed lub po którejś mszy, w niedziele świątynia jest zwykle otwarta przez cały dzień.
Zdjęcia kościoła z zewnątrz:
Wnętrze świątyni:
(C) 2001-2010 Maciej Błażejewski