Kościół Św. Benona
Podstawowe dane:
Rok zbudowania: 1649
Rok odbudowy: 1958
Projektant: Giovanni Battista Ghisleni (?)
Lokalizacja: ul. Piesza 1
Spośród kościołów Nowego Miasta ten jest z pewnością najmniej znany - położony jest nieco na uboczu, jego wygląd zewnętrzny jest dość niepozorny. Jednak to także budowla godna odwiedzenia i posiadająca długą i ciekawą historię.
W pierwszej połowie XVII wieku do Warszawy zaczęli przybywać osadnicy niemieccy, którzy chronili się tu przed prześladowaniami, jakie miały miejsce podczas wojny trzydziestoletniej w wyniku rozszerzającej się w Europie Zachodniej reformacji. Większość z owych osadników należała do tzw. Bractwa Św. Benona, które zrzeszało i wspierało katolików - obcokrajowców w Polsce, szczególnie tych, którzy musieli uciekać przed prześladowaniami. To właśnie z inicjatywy tego stowarzyszenia w latach 1646-49 wzniesiono niewielką, jednonawową świątynię. Kościół, mimo, że dość skromny, był jedną z pierwszych barokowych budowli w Warszawie. Zaliczany jest do tzw. grupy świątyń lubelskich - budowli jednonawowych, o półkolistym prezbiterium, wzorowanych na kościele farnym w Kazimierzu Dolnym. Projektantem świątyni był prawdopodobnie architekt królewski Giovanni Battista Ghisleni. Jak głosi tradycja kościół był budowany przy pochodniach - być może oznacza to, że budowali go 'po godzinach' ci sami robotnicy, którzy w tym czasie wykańczali staromiejski Kościół Jezuitów - przemawia za tym pewne podobieństwo obu budowli, a także fakt, że Jezuici początkowo sprawowali opiekę nad Bractwem Św. Benona.
W 1730 roku do świątynia wzbogaciła się o niewielką wieżę (sygnaturkę). W 1739 roku w kościele doszło do pożaru, który częściowo zniszczył wyposażenie.
W 1787 roku w pobliżu świątyni osiedlił się, wraz z kilkoma współbraćmi, pochodzący z Moraw redemptorysta Klemens Hofbauer (później ogłoszony świętym). Redemptoryści przejęli opiekę nad kościołem, dzięki nim kościół stał się ośrodkiem pomocy najbiedniejszym mieszkańcom Warszawy. Przy kościele założono sierociniec, a później również szkołę, w 1794 roku powstała tu również pierwsza szkoła dla dziewcząt.
Niestety w 1808 roku redemptoryści zostali wysiedleni z Warszawy przez francuskie władze wojskowe Księstwa Warszawskiego, ponieważ niesłusznie oskarżono ich o podburzanie ludności Warszawy przeciw władzom i wspieranie Austrii. Świątynia przestała od tej pory pełnić funkcje sakralne, budynek przedzielono stropami na trzy kondygnację, utworzono tu mieszkania oraz zakłady produkcyjne. Między innymi, w latach 20-tych XIX wieku mieścił się tu zakład odlewniczy J. Morissa i T. Evansa, a w latach 1825-49 - słynna wytwórnia noży Samuela Gerlacha.
Kościół próbowano przywrócić do jego pierwotnych funkcji przed II wojną światową, było to związane z narastającym kultem Św. Klemensa Dworzaka (Hofabauera), kanonizowanego w 1909 roku. W 1938 roku budynek stał się ponownie własnością Kurii Warszawskiej, powrócili tu wówczas także redemptoryści. Jednak przed wybuchem wojny nie udało się przywrócić świątyni do życia. W 1944 roku nastąpiło zniszczenie budowli.
Powojenna odbudowa kościoła miała miejsce w latach 1956-58, natomiast wyposażenie wnętrza nastąpiło dopiero w latach 1977-80. Jako że kościół przez długi czas służył za hale produkcyjne, nie zachowało się żadne jego historyczne wyposażenie, obecny wystrój wnętrza jest bardzo surowy i bazuje na połączeniu elementów nowoczesnych z zabytkowymi, sprowadzonymi z Dolnego Śląska.
Informacje praktyczne:
Msze Św. w kościele Św. Benona odbywają się w niedziele i święta o godz. 10 i 12, a w dni powszednie o 18, w wybrane dni również o 19. Warto przy tym zwrócić uwagę, że msze o godz. 10 i 19 odbywają się w tzw. nadzwyczajnym rycie trydenckim, a więc, mówiąc w uproszczeniu, w formie tradycyjnej, nawiązującej do pierwszych wieków Chrześcijaństwa. Więcej informacji o kościele można znaleźć na jego oficjalnej stronie internetowej: www.swbenon.pl.
(C) 2001-2010 Maciej Błażejewski