Pałac Sapiehów
Podstawowe dane:
Rok zbudowania: 1790
Rok odbudowy: 1955
Projektant: Jan Zygmunt Deybel
Lokalizacja: ul. Zakroczymska 6
Gdy znajdziemy się na ulicy Zakroczymskiej, naszą uwagę z pewnością od razu przykuje długi, pomarańczowy budynek, zdający się ciągnąć do samego końca ulicy. To Pałac Sapiehów, jedna z bardziej okazałych dawnych rezydencji w Warszawie.
Pałac został wzniesiony w stylu późnobarokowym dla kanclerza wielkiego litewskiego Jana Fryderyka Sapiehy (od jego nazwiska oprócz nazwy pałacu pochodzi też nazwa pobliskiej ulicy Sapieżyńskiej, która pierwotnie była drogą prowadzącą do rezydencji). Budowlę zaprojektował Jan Zygmunt Deybel, posiadała korpus główny, dwie oficyny, z niewielkim dziedzińcem od frontu, który początkowo był oddzielony od ulicy bramą. Budynek otrzymał bogate, rokokowe zdobienia. Na tyłach rezydencji znajdował się ogród. Różnie podawane są lata budowy pałacu, jednak tak naprawdę trudno ten czas dokładnie sprecyzować, ponieważ budowa pałacu zaczęła się w latach 20-tych XVIII wieku, ale w związku z karierą, jaką robił właściciel, pałac systematycznie rozbudowywano i upiększano, aż do lat 90-tych XVIII wieku.
Upadek budowli zaczął się od początku XIX wieku. W czasie wojen napoleońskich (w 1806 roku) urządzono tu szpital wojskowy, a w 1817 pałac odkupiła Komisja Rządowa Wojny, która w latach 1818-22 dokonała przebudowy, likwidując barokowe zdobienia i wystrój, zmieniając styl budowli na klasycystyczny. Aż do II wojny światowej budynek był własnością wojska, funkcjonował jako tzw. koszary sapieżyńskie. W okresie powstania listopadowego stacjonował tu słynny pułk Czwartaków, później budynek zajęły wojska carskie, a w okresie międzywojennym ponownie ulokowano tu szpital wojskowy. Przez cały ten czas miało miejsce stopniowe, coraz większe ubożenie wystroju budynku i pozbawianie go cech stylowych. W okresie międzywojennym był on już niepozorną, niemal bezstylową i zaniedbaną budowlą, w niczym nie przypominającą okazałego pałacu, jakim był pierwotnie i jakim jest dziś.
Budynek został zniszczony w czasie Powstania Warszawskiego. Szczęśliwie, zachowały się oryginalne plany budynku, dzięki czemu możliwa była jego odbudowa w pierwotnym kształcie, co miało miejsce w latach 1951-55. Dziś w pałacu mieści się ośrodek szkolno-wychowawczy (dlatego też zwiedzanie jest możliwe raczej tylko z zewnątrz).
(C) 2001-2010 Maciej Błażejewski