Plac Zamkowy
W rankingu na najładniejszy plac w Warszawie, który przez ostatni rok funkcjonował na stronie głównej, Plac Zamkowy zajął drugie miejsce. Za najładniejszy uznało go ponad 12 % osób, które wzięły udział w głosowaniu. Nie ma w tym chyba nic dziwnego. Plac ten jest otoczony pięknymi, zabytkowymi budowlami, stanowi jedno z ulubionych miejsc spotkań i spacerów Warszawiaków i turystów. Często bywa też miejscem różnorodnych imprez, kilka lat temu odbywała się tu nawet zabawa sylwestrowa. Każdego roku staje tu, obok Zamku Królewskiego, główna warszawska choinka. Panorama Placu Zamkowego, z Zamkiem i Kolumną Zygmunta, to chyba najpopularniejszy widok na pocztówkach ze stolicy.
Plac Zamkowy formował się stopniowo. W pierwszych wiekach istnienia miasta nie był otwartą, niezabudowaną przestrzenią, jak obecnie. Mury obronne sięgały wtedy do samego zamku, a u wylotu ulicy Senatorskiej znajdowała się w nich brama miejska, zwana Bramą Krakowską. Zaczątkiem Placu Zamkowego był tzw. Dziedziniec Przedni, który powstał w XVII wieku pomiędzy północno-zachodnią częścią zamku a drewnianymi zabudowaniami gospodarczymi.
W 1644 roku, przy okazji budowy Kolumny Zygmunta, utworzono przed bramą na zamek niewielki placyk. Jednak uformowanie Placu Zamkowego w jego obecnej postaci nastąpiło dopiero w I połowie XIX wieku. W 1808 roku rozebrano Bramę Krakowską, a w 1818 roku jej przedbramie. Nastąpiła też likwidacja kamienic po wschodniej stronie przebiegającej wtedy przez obecny Plac Zamkowy ulicy Przedzamkowej i drewnianych zabudowań przy dawnym Dziedzińcu Przednim.
Kolejne przekształcenie Placu Zamkowego miało miejsce w czasie budowy trasy W-Z, zmieniono wtedy kształt jego południowo-wschodniej części. Pewne zmiany w jego wyglądzie następowały też jeszcze w późniejszych latach, kiedy odbudowywano Zamek Królewski. Nastąpiło wtedy obniżenie poziomu powierzchni placu.
Taras widokowy
Będąc na Placu Zamkowym warto zwrócić uwagę nie tylko na Zamek Królewski i Kolumnę Zygmunta. Miejscem godną uwagi jest też taras widokowy, znajdujący się w południowo-wschodniej części placu, nad wylotem tunelu Trasy W-Z. Roztacza się stąd ładny widok na trasę W-Z, Pałac Pod Blachą i osiedle Mariensztat. W oddali widać też pylon Mostu Świętokrzyskiego i znajdującą się po drugiej stronie Wisły neogotycką katedrę Św. Floriana.
Most Gotycki
Interesującym obiektem jest także Most Gotycki, znajdujący się w południowo-zachodniej części placu, u wylotu ulicy Senatorskiej. Jest to jedyna pozostałość po zlikwidowanej w XIX wieku średniowiecznej Bramie Krakowskiej (miejsce lokalizacji owej bramy jest dziś zaznaczone na powierzchni placu czerwoną cegłą). Został on odkryty w 1977 roku, w czasie prac archeologicznych, prowadzonych przy okazji rekonstrukcji zamku. Po konserwacji Most Gotycki został oddany do użytku w 1983 roku. Od niedawna w fosie, pod mostem znajduje się wystawa średniowiecznych narzędzi tortur.
Kamienice przy Placu Zamkowym
Warto obejrzeć też kolorowe kamienice znajdujące się naprzeciw Zamku Królewskiego. Noszą one nazwy:
- Kamienica Szpitalna (pierwsza od strony murów miejskich, nr 1/15);
- Kamienica Krzysztofowiczów (tuż obok, także nr 1/15);
- Kamienica Dyndy (trzecia od strony murów, również z numerem 1/15);
- Kamienica Pod Pelikanem (na rogu ulicy Piwnej, z tą samą numeracją, swą nazwę zawdzięcza rzeźbie pelikana, znajdującej
się na narożniku, na wysokości pierwszego piętra);
- Kamienica Jeleniowska (lub Baryczkowska, pod nr 17);
- Kamienica Pigułczyńska (lub Seminarzystów, nr 19, na rogu ulicy Świętojańskiej, była w XVII wieku własnością Adama
Jarzębskiego, nadwornego muzyka, architekta i poety, autora wierszowanego przewodnika po Warszawie);
Wszystkie one były zbudowane w XVI-XVII wieku, na miejscu wcześniejszej drewnianej zabudowy, były przebudowywane w
różnorodny sposób, jednak uległy całkowitemu zniszczeniu w czasie II wojny światowej. Odrestaurowano je na przełomie lat
50-tych i 60-tych, nawiązując do ich kształtów z XVIII i XIX wieku.
Natomiast budynek po drugiej stronie ulicy Świętojańskiej, na północnym krańcu Placu Zamkowego to Mansjonaria, gmach
pochodzący ze średniowiecza, z charakterystycznymi skarpami przyporowymi, wzmacniającymi mury.
Drzewo rosnące obok budynku Mansjonarii to dąb szypułkowy. Mimo, że ma on już 60 lat, na Placu Zamkowym rośnie dopiero
od marca 2006. Został tu wtedy posadzony zamiast topoli szara, która wyrosła tu w 1945 roku na ruinach Starego Miasta, ale
w ostatnich latach całkowicie spróchniała, konieczne więc było jej wycięcie.
"Setka" i kolejka turystyczna
Koło Placu Zamkowego (na Podwalu) znajduje się krańcowy przystanek warszawskiej autobusowej linii turystycznej "100". Czasem jest ona obsługiwana przez piętrowy autobus, przejażdżka nim to nie lada atrakcja! "Setka" kręci po całym Śródmieściu i okolicach, docierając do większości najpopularniejszych miejsc i zabytków. Można nią dojechać np. na Plac Wilsona, do Cytadeli, do ZOO, do Łazienek oraz do Muzeum Powstania Warszawskiego. Objazd całego "kółka" trwa 95 minut. Linia kursuje tylko w soboty i niedziele. Jej dokładną trasę i rozkład jazdy można zobaczyć na stronie ZTM: www.ztm.waw.pl. W sezonie letnim z Placu Zamkowego kursuje też turystyczna "kolejka" (taka nieprawdziwa, bo jeździ normalnie po ulicach), wożąca turystów po Starym i Nowym Mieście oraz Trakcie Królewskim.
(C) 2001-2010 Maciej Błażejewski