Wieżowce Ściany Wschodniej
Podstawowe dane:
Wysokość do dachu (budynek północny / środkowy / południowy): 75/75/75 m
Wysokość całkowita: 93/85/105 m
Liczba kondygnacji: 25
Rok zbudowania: 1969
Projektanci: Zbigniew Karpiński, Jan Klewin
Lokalizacja: ul. Świętorzyska 35, ul. Zgoda 13, ul. Chmielna 35
Jednym z najbardziej charakterystycznych obiektów ścisłego Centrum Warszawy są trzy wieżowce, o prostej formie, stojące po wschodniej stronie ulicy Marszałkowskiej, naprzeciw Pałacu Kultury i Nauki. Budynki te stanowią część tzw. Ściany Wschodniej - założenia urbanistycznego, powstałego w latach 60-tych XX wieku. Niegdyś budynki te, ze lśniącą, aluminiową elewacją stanowiły wręcz synonim nowoczesności. Dziś zdążyły całkiem zszarzeć, na szczęście w 2009 roku rozpoczęła się ich renowacja.
Przed II wojną światową ten odcinek ulicy Marszałkowskiej tak jak dziś stanowił serce miasta. Jednak wyglądał zupełnie inaczej. Zabudowa ulicy była zwarta, po obu jej stronach znajdowały się kamienice, w większości wybudowane w połowie XIX, wysokości 4-5 kondygnacji. Środkiem tak jak dziś jeździły tramwaje. Jezdnie były dużo węższe i już wtedy często bywały zakorkowane. W kamienicach znajdowały się najbardziej ekskluzywne placówki handlowe i usługowe w mieście - głównie hotele, restauracje, kawiarnie, sklepy z odzieżą, salony piękności, cukiernie, banki, kina (tych ostatnich na odcinku między Al. Jerozolimskimi a Świętokrzyską było aż cztery - "Capitol", "Światowid", "Apollo" oraz "Stylowy").
Niestety w czasie II wojny światowej niemal cała ta zabudowa uległa zniszczeniu. Jedyny wyjątek stanowi dawna siedziba Towarzystwa Ubezpieczeń "Rosja" przy Marszałkowskiej 124 - budynek ten po wojnie otrzymał jednak zupełnie inną fasadę, przez co nazywano go "Domem pod Sedesami". Dziś, po remoncie w latach 90-tych XX wieku, budynek posiada jeszcze inny wygląd.
Od 1945 roku do lat 60-tych XX wieku wschodnia strona Marszałkowskiej była zabudowana przez prowizoryczne, w większości parterowe budynki, z drobnymi punktami handlowymi. Pod koniec lat 50-tych ogłoszono konkurs na zagospodarowanie tego rejonu, który wygrał projekt Zbigniewa Karpińskiego i Jana Klewina. Od 1960 roku rozpoczęto jego realizację (w nieco zmienionej postaci).
Ściana Wschodnia to dziś jedno z niewielu w Śródmieściu w pełni zrealizowanych założeń urbanistycznych. Mimo, że do skali i estetyki niektórych z jej budynków można mieć zastrzeżenia, to faktem jest, że urbanistycznie to jedno z najbardziej uporządkowanych fragmentów Śródmieścia.
Oprócz trzech wieżowców w skład Ściany Wschodniej wchodzą:
- 4 niższe (12-kondygnacyjne) bloki mieszkalne;
- budynek dawnego kina Relax (obecnie supermarket);
- dom towarowy Sezam - znany z pierwszej w Polsce restauracji Mc Donald's;
- ciąg dawnych domów towarowych Centrum, dawniej nazywanych Wars, Sawa, Junior obecnie znanych bardziej jako Galeria Centrum;
- pawilon mieszczący obecnie restaurację KFC;
- Uniwersal, przykład typowego biurowca z czasów PRL-u, niestety zazwyczaj szczelnie obklejony płachtami reklamowymi;
- Rotunda - siedziba banku, kolejny bardzo charakterystyczny warszawski budynek, chyba już nawet jeden z symboli Warszawy, jest z nią związane
tragiczne wydarzenie - 15 lutego 1979 doszło tu do wybuchu gazu, w wyniku czego zginęło 49 osób, a prawdopodobnie ponad 100 zostało rannych;
Częścią założenia jest też Pasaż Wiecha. To ciąg pieszy biegnący na tyłach budynków Domów Centrum, od ul. Widok do ul. Sienkiewicza. W latach 60-tych i 70-tych stanowił bardzo atrakcyjną przestrzeń publiczną, niestety długi czas był nie remontowany i stopniowo niszczał. W 2006 roku miał miejsce jego remont, przez co pasaż znacznie zyskał na atrakcyjności, jednak do ideału wciąż jeszcze brakuje - głównie za sprawą niezbyt profesjonalnego wykonania płyt tworzących posadzkę. W czasie remontu oprócz wymiany posadzki ustawiono tu panele z informacjami o historii tego miejsca oraz charakterystyczne maszty zakończone "skrzydłami". Nieco wcześniej remont przeszły też Domy Centrum, ich ściany od strony Pasażu Wiecha ozdobiły pnącza. W przyszłości remont ma objąć placyki przylegające do pasażu.
Trzy wieżowce mieszkalne są najbardziej charakterystycznymi i widocznymi z daleka elementami Ściany Wschodniej. Powstały jako ostatni etap jej budowy - ukończono je w 1969 roku. Mają po 25 kondygnacji 75 metrów wysokości (bez anten i masztów).
Mimo, że dziś punktowce Ściany Wschodniej są już bardzo zaniedbane, architektonicznie należą z pewnością do najbardziej udanych warszawskich wieżowców. Mają prostą, modernistyczną formę, są prostopadłościennymi bryłami o łagodnie ściętych narożnikach, ciągi okien tworzą regularne podziały elewacji. Dzięki aluminiowym płytom elewacja budynków początkowo była zbliżona do białej barwy, do dziś jednak płyty te zmatowiały na tyle, że dziś budynki mają raczej brudno-szare kolory.
Wszystkie trzy są budynkami mieszkalnymi, w czasach PRL-u zamieszkanie tutaj było dla wielu osób szczytem marzeń, jest tak zresztą również dziś - głównie ze względu na doskonałą lokalizację. Niestety jakość wykonania budynków nie była zbyt wysoka, brak jest w nich instalacji gazowej, nie zamontowano planowanych początkowo systemów alarmowych, ogólnie budynki szybko zaczęły niszczeć, dochodziło do licznych awarii. Znana jest nawet pewna anegdota dowodząca niskiej jakości wykonania wieżowców. W mieszkaniu na jednej z ostatnich kondygnacji odbywała się pewnego razu huczna impreza. Jeden z jej uczestników, chcąc odpocząć nieco od nadmiaru wrażeń, postanowił wyjść na dach, aby zaczerpnąć świeżego powietrza. Niestety miejsce to okazało się nieodpowiednie na jakiekolwiek spacery, strop zawalił się i delikwent wpadł do mieszkania na ostatnim piętrze. Jego właścicielka natychmiast podniosła lament, myśląc, że ma do czynienia z włamywaczem. Jej mąż, usłyszawszy krzyk, przybiegł z sąsiedniego pokoju i nie zważając na próby wyjaśnień ze strony nieszczęsnego imprezowicza, natychmiast przeszedł do rękoczynów.
W 2009 roku rozpoczął się remont, który ma przywrócić wieżowcom ich dawną świetność. Płytki na elewacji mają być wymienione na nowe, dzięki czemu budynki zyskają nową, srebrzystą barwę. W 2009 roku wyremontowany ma zostać środkowy wieżowiec, a w kolejnych latach pozostałe, co roku jeden.
Ogólne widoki Ściany Wschodniej:
Wieżowiec północny:
Wieżowiec środkowy - przed remontem:
Wieżowiec środkowy - w trakcie remontu:
Wieżowiec południowy:
(C) 2001-2010 Maciej Błażejewski