Zamek Królewski
Podstawowe dane:
Rok zbudowania: 1275 (około - ?)
Rok odbudowy: 1984
Projektant: ???
Lokalizacja: Pl. Zamkowy 4
Chyba każdy, kto chociaż raz był w Warszawie, zna tę budowlę. Zamek Królewski jest z pewnością jednym z symboli stolicy, stanowi jeden z najważniejszych historycznych budynków, związany jest z wieloma minionymi wydarzeniami.
Część Warszawiaków pamięta zapewne odbudowę Zamku w latach 70-tych i 80-tych, został on wtedy zrekonstruowany po zniszczeniach wojennych. Jednak jego historia zaczęła się dużo wcześniej, jego początki sięgają właściwie tych samych czasów co całego miasta, a więc pierwszych lat XIV wieku.
Teren na wysokim brzegu Wisły, w pobliżu ujścia potoku Kamionka, który płynął w średniowieczu w miejscu dzisiejszej trasy W-Z, już wtedy uznano za miejsce ważne strategicznie. Ponadto, z powodu łatwego dostępu do wody, braku zagrożenia powodziami, obecności licznych źródeł wody pitnej i potoków, umożliwiających budowę młynów, uznano go za przydatny dla osadnictwa. Miejsce to było też przecięciem dwóch ważnych szlaków handlowych: z Rusi do ujścia Wisły oraz z Polski południowo - zachodniej na Litwę. To właśnie tu znajdował się punkt przeprawy na brzeg praski. Uznano, że jest tu możliwy rozwój opłacalnego handlu, głównie zbożem i drewnem. Prawdopodobnie już w XIII wieku istniał w tym miejscu gród z fortyfikacjami ziemno - glinianymi. Jednak poważniejszy rozwój osadnictwa nastąpił dopiero około roku 1305. Książe mazowiecki Bolesław II dokonał wówczas przeniesienia głównego grodu Mazowsza z Jazdowa, położonego na obszarze dzisiejszych Łazienek, na nowe miejsce. To wydarzenie można uważać za moment założenia miasta Warszawy.
Wtedy też zaczęto budowę pierwszych zabudowań zamku. W miejscu południowo-wschodniego narożnika obecnego zamku wzniesiono Wieżę Wielką, później nazywaną Wieżą Grodzką. Była to konstrukcja wzniesiona na planie kwadratu o boku 12 metrów, wysokości około 20 metrów. Od strony południowej i wschodniej była otoczona murami obronnymi. Budowla ta była ośrodkiem życia pierwszych książąt mazowieckich urzędujących w Warszawie. Obecnie można oglądać zachowane dolne fragmenty Wieży Wielkiej, wraz z odtworzonymi wyższymi, przy zejściu do Pałacu Pod Blachą, od południowej strony dzisiejszego zamku.
Kolejna budowla zamkowa, zwana Dworem Wielkim, powstała przypuszczalnie w pierwszym dziesięcioleciu XV wieku, w czasie rządów księcia Janusza I Starszego. Została ona wzniesiona obok Wieży Wielkiej, w południowo-wschodniej części obecnego zamku. Dwór Wielki miał 47,5 metra długości (na linii północ - południe) i 14,5 metra szerokości. Był budowlą trzykondygnacyjną, wysokości około 15 metrów. Jego elewacja była starannie wykonana, lekko pociągnięta zaprawą wapienną, udekorowana gotyckimi wnękami. Od strony obecnego Placu Zamkowego Dwór Wielki nie miał prawie w ogóle okien, znajdowały się one tylko po stronie Wisły. W piwnicach Dworu Wielkiego mieściły się trzy pomieszczenia, które zachowały się do dziś. Warte uwagi jest szczególnie to, w którym znajdował się przypuszczalnie skład win i miodów. To jedno z niewielu autentycznych gotyckich wnętrz w mieście, z krzyżowym sklepieniem i ośmiobocznym słupem podporowym. Na parterze Dworu Wielkiego, o wysokości 3,5 metra mieściły się izby sądów książęcych i sejmików ziemskich. Natomiast na piętrze, którego wysokość wynosiła 5,5 metra, znajdowały się trzy komnaty książęce, ozdobione wnękami ostrołukowymi i malowidłami ściennymi. Czwartą komnatę książęcą ulokowano we wnętrzu Wieży Wielkiej, w której znajdował się przypuszczalnie również skarbiec. Obecnie można oglądać częściowo zachowaną w autentycznej postaci elewację Dworu Wielkiego po południowo-wschodniej stronie dziedzińca zamkowego.
Prawdopodobnie również na początku XV wieku wzniesiono w pobliżu zamku następną budowlę, zwaną Szopą Wielką. Był to budynek dwuizbowy, z piwnicami, przeznaczony dla sądów ziemskich. Znajdował się do połowy na terenie dzisiejszego Placu Zamkowego, a do połowy na terenie dzisiejszego zachodniego skrzydła zamku.
Możliwe, że w średniowieczu istniał w sąsiedztwie zamku, w pobliżu obecnego północno - zachodniego narożnika, jeszcze jeden ważny budynek, ośmioboczna kaplica książęca Św. Małgorzaty. Nie jest to jednak do końca pewne.
Natomiast pod koniec XV wieku wybudowano, w pewnej odległości od Dworu Wielkiego, w pobliżu kolegiaty Św. Jana (obecnie katedra Św. Jana), pomocniczą rezydencję książęcą zwaną Dworem Małym lub Domem Książęcym Dworu Małego. Miała ona kształt prostokąta o wymiarach 24 na 10 metrów i była dwukondygnacyjna.
Na początku XVI wieku nastąpiła śmierć dwóch ostatnich książąt mazowieckich, którzy wspólnie rządzili dzielnicą. W roku 1524 zmarł książę Stanisław, a w 1526 roku jego brat Janusz III. Zakończyło to okres samodzielności Mazowsza.
25 sierpnia 1526 roku król Zygmunt Stary dokonał wjazdu na zamek, obejmując w ten sposób oficjalnie władzę nad dzielnicą, która teoretycznie już wcześniej do niego należała. Zamek w Warszawie stał się więc jedną z rezydencji królewskich.
Około 1528 roku dobudowano do Zamku następny element - wieżę mieszkalną, położoną obok Dworu Wielkiego, nazywaną Domem Nowym, a później Altaną, która zaczęła później służyć jako łazienka. Jednak znacznie poważniejszą modernizację rozpoczęto później, za panowania króla Zygmunta Augusta. Zamek był już wtedy mało okazałą budowlą, nie starczającą na potrzeby sejmowe i jako rezydencja królewska. Za wzór przy przebudowie zamku w stylu renesansowym posłużył Zamek Wawelski, Zamek Niepołomicki oraz budowle Wilna. Głównym projektantem został Włoch z Lugano, Giovanni Battista Quadro. Pomagali mu inni włoscy specjaliści. Wykonawcami byli włoscy, polscy i niemieccy rzemieślnicy. Prace rozpoczęto w 1569 roku. Dokonano całkowitej przebudowy Dworu Wielkiego i jego wnętrz, dobudowano też do niego pod kątem rozwartym, od strony północnej nowy budynek. Zmodernizowano też Dwór Mały, dobudowano do niego nowe pomieszczenia. Powstały też w tym czasie w sąsiedztwie zamku nowe zabudowania gospodarcze, sanitarne, stajnie, pomieszczenia dla żołnierzy, a także ogrody. Prace budowlane na zamku przerwała jednak śmierć Zygmunta Augusta w 1572 roku.
Konieczność dalszej rozbudowy pojawiła się w czasach panowania Zygmunta III Wazy. Jak wiadomo, był on również władcą Szwecji i musiał co jakiś czas jeździć do tego kraju. Z Warszawy było to znacznie bliżej niż z Krakowa, stąd postanowił przenieść tu stolicę. Mimo, że zamek nieco rozbudowano w czasach Zygmunta Augusta, dalej był on zbyt mały, aby pomieścić cały dwór królewski oraz centralne urzędy państwowe. Dlatego też w roku 1598, dwa lata po oficjalnym przeniesieniu stolicy do Warszawy, przystąpiono do dalszej rozbudowy zamku. Postanowiono zachować Wieżę Wielką, Dwór Wielki oraz skrzydło dobudowane w czasach Zygmunta Augusta, natomiast rozebrać wszelkie drewniane, prowizoryczne budynki.
Przyszły wygląd zamku uzgadniano z włoskim architektem z Lugano, Giovannim Trevano. Szefem budowniczych był również Włoch, Jacopo Rodondo, a głównym rzeźbiarzem - dekoratorem Paolo di Corte. Jednak nad pracami osobiście czuwał król Zygmunt III Waza. Zamek miał po przebudowie otrzymać styl określany jako wczesny barok włoski.
Dostawiono najpierw nowe skrzydło północne, następnie zachodnie (od strony obecnego Placu Zamkowego) oraz południowe (po stronie obecnej trasy W-Z), dochodząc do Wieży Grodzkiej, bo tak zaczęto nazywać wcześniejszą Wieżę Wielką. Utworzono w ten sposób pięciokątną budowlę, z wewnętrznym dziedzińcem, zbliżoną kształtami do obecnej postaci zamku. Nowe skrzydła zamku miały w większości trzy kondygnacje (parter i dwa piętra), nie wszędzie jednak miały piwnice. Utworzono trzy bramy wjazdowe na dziedziniec, w środkowych częściach trzech nowych skrzydeł. Od południa prowadziła na dziedziniec Brama Grodzka, od północy Brama Senatorska, a od zachodu najbardziej okazała Brama Szlachecka, nad którą znalazła się kilkukondygnacyjna wieża, wysokości około 60 metrów, która nazywana jest od tamtej pory Wieżą Zygmuntowską i stanowi jeden z najbardziej charakterystycznych elementów zamku.
W następnych latach, chcąc urozmaicić długą, około 90-metrową, dość monotonną elewację zachodnią, dodano do niej na narożnikach ozdobne wieżyczki. Wewnątrz dziedzińca ulokowano jeszcze jedną wieżę, mieszczącą klatkę schodową.
Izbę poselską i salę posiedzeń senatu pozostawiono w dawnym Dworze Wielkim, północne skrzydło przeznaczone było głównie dla rodziny królewskiej i dworzan, natomiast południowe i zachodnie skrzydło mieściły centralne urzędy państwowe. Natomiast większość pomieszczeń gospodarczych, kuchnie, łaźnie, pralnie itp. znajdowały się nadal poza zamkiem, po jego zachodniej i północnej stronie. Po zachodniej stronie zamek był oddzielony od miasta dodatkowo murem, z furtkami u wylotu ulicy Piwnej (dawniej Świętego Marcina) i Świętojańskiej (dawniej Grodzkiej). Teren pomiędzy murem a zamkiem, zwany Dziedzińcem Przednim i stanowiący zaczątek Placu Zamkowego także częściowo zajmowały budynki gospodarcze, stajnie, apteka, koszary gwardii królewskiej.
W 1620 roku wyburzono część drewnianych zabudowań znajdujących się na północ od zamku i w ich miejscu wzniesiono ciąg murowanych domów, po których wschodniej stronie znajdował się korytarz, umożliwiający królowi bezpośrednie przejście do kolegiaty Św. Jana. Natomiast w 1622 roku na Wieży Zygmuntowskiej umieszczono zegar, z tego powodu wieża ta była też potem niekiedy nazywana Wieżą Zegarową.
Za panowania kolejnego króla, Władysława IV do północno-wschodniego skrzydła zamku dobudowano kryty balkon od strony dziedzińca zamkowego. Przebudowano też w stylu barokowym wewnętrzną wieżę z klatką schodową, która od tamtej pory nazywana jest Władysławowską. Była ona odtąd budowlą sześcioboczną, czterokondygnacyjną, z barokowym hełmem, latarnią i iglicą. Natomiast w południowym skrzydle Władysław IV urządził teatr z dwukondygnacyjną widownią. Dobudowano też dodatkowe piętro, mieszczące zaplecze owego teatru.
Król Władysław IV interesował się nauką i sprowadzał na zamek wiele nowoczesnych i mało znanych wówczas przedmiotów, lunety, busole, termometry, barometry. Wspierał też artystów i naukowców, dlatego też na warszawskim zamku znaleźli wtedy schronienie dwaj wygnani z Włoch wynalazcy. Valeriano Magni, filozof i fizyk, który prowadził na zamku między innymi eksperymenty z próżnią, zbudował też wodociąg, doprowadzający wodę pitną na zamek i Stare Miasto. Drugi z nich, Tytus Liwiusz Burattini przeprowadzał na zamku doświadczenia optyczne i mechaniczne, prowadził też próby z jednokołowym pojazdem, a nawet machiną latającą, skonstruował też pojazd - amfibię.
W pierwszych latach Potopu Szwedzkiego, który rozpoczął się latem 1655 roku, Warszawa kilka razy przechodziła z rąk do rąk, nastąpiły tu więc duże zniszczenia. Sama konstrukcja zamku ocalała, ale wnętrza, które używane były w tym czasie jako stajnie i szpital polowy, zostały zdewastowane, zanieczyszczone i ograbione. Dlatego też kolejni królowie, Jan Kazimierz, Michał Korybut Wiśniowiecki i Jan III Sobieski rzadko przebywali na zamku. Za czasów Jana III Sobieskiego dokonano jednak tylko przekształceń w dawnej wieży Altanie, mieszczącej łazienkę. Zmieniono ją w okazały pawilon, mieszczący także gabinet królewski.
Większych zmian na zamku planował dokonać kolejny król, August II Mocny. W jego czasach powstał plan zbudowania od strony Wisły dwóch równoległych do zamku ogromnych pawilonów. Jednak nie doszło do realizacji tego projektu. Urządzono za to na zamku nową Salę Senatorską w północno-wschodnim narożniku, dwie Izby Poselskie w skrzydle zachodnim oraz Salę Tronową. Urozmaicono też wygląd bramy wjazdowej od strony ulicy Piwnej, poprzez dodanie rzeźb orła i globusów.
Dalszej rozbudowy dokonano w czasach kolejnego króla z dynastii Sasów, Augusta III. Powstało wtedy nowe skrzydło zamku, w północno-wschodniej części, częściowo wystające poza główną, pięciokątną bryłę zamku i frontem zwrócone w kierunku Wisły. Jego budowa wymagała wyburzenia mieszczących się na tym terenie pomieszczeń kuchennych, części Dworu Małego, wieży Altany i apartamentów z czasów Zygmunta III Wazy. Nowe skrzydło mieściło apartamenty królewskie, Salę Audiencyjną, Kaplicę Królewską oraz jadalnię. Budynek reprezentował styl rokoko, z licznymi dekoracjami. Był trzykondygnacyjny. Elewacja główna, od strony Wisły, składała się z trzech ryzalitów, czyli części wystających poza główną bryłę budowli oraz dwóch łączących je, położonych bardziej w głębi, ścian. Najbardziej okazały, ozdobiony największą ilością detali, był ryzalit środkowy. Na poziomie parteru ryzality połączone były arkadowymi galeriami, których sklepienia tworzyły na poziomie pierwszego piętra balkony. Natomiast u podnóża skarpy powstał dwukondygnacyjny budynek zwany Wielką Oficyną, który pomieścił pomieszczenia gospodarcze, łaźnie, pralnie, magazyny, z wyburzonych budowli. W czasach Sasów ubogo prezentowały się natomiast wnętrza zamku, większość dzieł sztuki została skradziona w czasie wojen ze Szwecją. Sasowie, którzy nie interesowali się zbytnio sztuką, nie przywiązywali większej wagi do ponownego wyposażenia wnętrz.
Zupełnie inaczej postępował kolejny władca, Stanisław August Poniatowski. Był miłośnikiem sztuki, wspierał artystów, początkowo to właśnie na Zamku Królewskim odbywały się organizowane przez niego słynne obiady czwartkowe. W czasach jego panowania powstały liczne plany dalszej rozbudowy zamku, opracowywali je architekci Jakub Fontana oraz Victor Louis. Początkowo jednak, priorytetem stało się odnowienie południowego skrzydła zamku, które uległo pożarowi w 1767 roku. Potem natomiast przystąpiono do przebudowy wnętrz zamkowych. Pracami tymi kierował początkowo Jakub Fontana, a po jego śmierci w 1773 roku, architekt królewski Dominik Merlini. Przebudowano w stylu klasycystycznym Salę Mirowską oraz Gabinet Marmurowy z czasów Zygmunta III Wazy, właśnie w tym pomieszczeniu odbywały się początkowo obiady czwartkowe. W apartamentach królewskich utworzono rząd sal, najbardziej okazałą z nich była Sala Canaletta, którą udekorowano widokami Warszawy autorstwa słynnego malarza. Sala ta sąsiadowała z tarasem od strony Wisły, Kaplicą Królewska oraz bogato wyposażoną Salę Tronową. Obok niej urządzono prywatne pomieszczenia króla: sypialnię, garderobę i gabinet.
Dokonano też zmian w nowym skrzydle z czasów Augusta III. Urządzono w nim nową Salę Audiencyjną, Pokój Konferencyjny oraz Salę Rycerską. W 1779 roku Dominik Merlini wraz z Janem Chrystianem Kamsetzerem urządził w nowym skrzydle Salę Balową.
Nowo urządzone wnętrza zamkowe były dekorowane licznymi wysokiej klasy dziełami sztuki. Umieszczono tu między innymi serię portretów wszystkich królów polskich, od Mieszka I do Stanisława Augusta Poniatowskiego autorstwa Marcello Bacciarellego oraz zbiór 20 portretów wybitnych Polaków pędzla Henriego Marteau.
Niewielkie zmiany zaszły też wtedy w otoczeniu zamku. Od strony Wisły utworzono bulwar. Na północ od zamku, w miejscu dzisiejszego Pałacu Ślubów powstał budynek mieszczący mieszkanie malarza Bacciarellego. Na południowy wschód od głównej bryły zamku dobudowano w latach 1780-1784 podłużny segment, równoległy do obecnej Trasy W-Z, mieszczący bibliotekę. Miał on 9 metrów szerokości i 56 metrów długości. Znalazło się tu miejsce dla ponad 15 tysięcy ksiąg, część z nich przetrwała do dziś. Wnętrze biblioteki było jedynym w zamku pomieszczeniem, które przetrwało II wojnę światową.
Zamek był w czasach Stanisława Augusta Poniatowskiego miejscem ważnych wydarzeń politycznych. W 1773 roku powołano tu do istnienia Komisję Edukacji Narodowej, a w 1791 roku uchwalono Konstytucję 3 Maja.
Po utracie niepodległości przez Polskę zamek został zaniedbany, wnętrza niszczały i ograbiano je stopniowo z dzieł sztuki. Stopniowo likwidowano też urzędujące w zamku instytucje państwowe. Pomieszczenia remontowano doraźnie tylko wtedy, gdy planowany był przyjazd na zamek jakiejś ważnej osobistości. W 1806 wyremontowano część zamku na przybycie do Warszawy Napoleona. Odnowiono go też trochę w momencie utworzenia Księstwa Warszawskiego, gdy miał tu rezydować jego władca Fryderyk August.
Jednak nawet w tym czasie powstało kilka śmiałych projektów przekształceń zamku. Większość z nich nie doczekała się realizacji z powodu braku funduszy. Jedynymi pracami na zamku była budowa w latach 1818-1821 od strony Wisły tarasu z arkadami, długości 190 metrów, według projektu architekta Jakuba Kubickiego (tzw. Arkady Kubickiego) oraz przekształcenie w latach 1851-1852 elewacji zamkowej. Duże zmiany zaszły natomiast w tym czasie w otoczeniu zamku, w połowie XIX wieku doszło do wyburzenia pamiętającej średniowiecze Bramy Krakowskiej oraz domów między zamkiem a kościołem Św. Anny oraz wytyczenia w obecnym kształcie Placu Zamkowego i zjazdu do Mostu Kierbedzia na Wiśle.
Przede wszystkim jednak w czasach zaborów zamek był ograbiany i zaniedbywany, szczególnie w czasach represji po powstaniach w 1831 i 1864 roku. Przez pewien okres był też siedzibą rezydujących w Warszawie rosyjskich generałów - gubernatorów. Część pomieszczeń używana była w tym czasie jako koszary.
Wraz z odzyskaniem niepodległości nastały lepsze czasy dla zamku. Początkowo opiekę nad nim sprawowało Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Przeszłości, a w 1919 roku Rada Ministrów uznała go za jeden z gmachów reprezentacyjnych Rzeczpospolitej. Niektóre pomieszczenia przeznaczono na mieszkania dla zasłużonych Polaków, zamieszkał tu na przykład w ostatnich latach życia Stefan Żeromski. Natomiast od 1926 roku Zamek Królewski stał się siedzibą prezydenta Ignacego Mościckiego. Część komnat we wschodnim skrzydle przeznaczono na powierzchnie muzealne i wystawowe.
W okresie międzywojennym prace budowlane prowadzone na zamku miały na celu głównie przywrócenie go do stanu najbardziej wartościowego architektonicznie, oczyszczenie z nieudanych przeróbek. Pracami tymi kierował architekt Kazimierz Skórewicz. Odsłonięto wtedy gotycką elewację Dworu Wielkiego, przywrócono niektórym wnętrzom wygląd renesansowy. Elewacji południowej przywrócono charakter z czasów Zygmunta III Wazy, zlikwidowano przeróbki Wieży Grodzkiej (dawnej Wieży Wielkiej), urządzono w jej pobliżu taras widokowy. W skrzydle północnym urządzono galerię oraz wybudowano nowe schody. Wyremontowano mieszcząca się wewnątrz dziedzińca Wieżę Władysławowską. Natomiast od południowej i zachodniej strony zamku zbudowano szeroką fosę z mostkami przy Bramie Szlacheckiej (zachodniej) i Bramie Grodzkiej.
Tuż przez rozpoczęciem II wojny światowej, spodziewając się jej wybuchu, zbudowano dla prezydenta i innych osób przebywających w zamku schrony pod Wieżą Grodzką oraz pod biblioteką. Jednak Ignacy Mościcki z nich nie korzystał, opuścił zamek w pierwszych dniach wojny.
W czasie II wojny światowej nastąpiło prawie całkowite zniszczenie zamku. 17 września 1939 roku zaczęło się jego ostrzeliwanie przez Niemców. Zaczęły płonąć dachy oraz hełmy Wieży Zygmuntowskiej i Władysławowskiej. Straż pożarna, wojsko, pracownicy zamku i okoliczni mieszkańcy przystąpili do gaszenia pożaru. Dzięki temu tego dnia zniszczeniu uległy tylko dachy i górne części wież zamkowych. Jednak po wkroczeniu hitlerowców do Warszawy podjęli oni decyzję o wyburzeniu Zamku Królewskiego, na jego miejscu planowali posadzić zieleń. Rozpoczęto wywożenie z zamku dzieł sztuki i elementów wyposażenia oraz dewastowanie wnętrz. Część wyposażenia zdołali jednak zabrać Warszawiacy i ukryć w Muzeum Narodowym. W 1940 roku Niemcy planowali wysadzić zamek w powietrze, umieścili nawet w jego murach ładunki wybuchowe. Dokonali tego jednak dopiero cztery lata później, po upadku Powstania Warszawskiego. Przetrwały jedynie gotyckie piwnice, dolna część Wieży Grodzkiej oraz biblioteka.
Po wojnie część zabranego przez Niemców wyposażenia odnaleziono na Wawelu. Jednak na razie niewiele było z tego pożytku, ponieważ prawie cały zamek był ruiną. O konieczności rekonstrukcji zamku mówiono już zaraz po wojnie, jednak początkowo skupiono się na odbudowie innych części Warszawy, np. Starego Miasta. W 1949 roku przy okazji budowy Trasy W-Z zrekonstruowano jedynie Bramę Grodzką.
W pierwszych dziesięcioleciach po wojnie miało więc miejsce tylko odgruzowywanie terenu zamku i zabezpieczanie ocalałych fragmentów. Na północ od głównej bryły zamku, na miejscu dawnego mieszkania Bacciarellego i Dworu Małego wzniesiono Pałac Ślubów. W latach 60-tych położono na dziedzińcu kamienne płyty, ustawiono ławki, udostępniając teren Warszawiakom do spacerów. Rozważano wtedy odbudowę zamku w uproszczonej formie.
Na szczęście, w 1971 roku podjęto decyzję o wiernej rekonstrukcji zamku. Rozpoczęto zbieranie składek społecznych na ten cel. Rozpoczęto wznoszenie murów, w 1974 roku były one gotowe w stanie surowym. W 1984 roku oficjalnie zakończono odbudowę. Zamkowi przywrócono stan z czasów jego świetności. Przy odbudowie wykorzystano mnóstwo zachowanych i przechowywanych przez lata powojenne detali architektonicznych i elementów wyposażenia.
W stosunku do wyglądu przedwojennego różni się on aktualnie np. wieżami narożnymi w części północno-zachodniej i południowo-zachodniej. Takie wieże istniały w czasach Zygmunta III Wazy, ale późniejsze przeróbki spowodowały, że nie zachowały się do okresu międzywojennego. Prace nad upiększaniem zamku trwają nadal. Obecnie remontowana jest elewacja południowa, natomiast od strony Wisły odbudowywane są Arkady Kubickiego.
Kalendarium Zamku Królewskiego (dla tych, którym nie chce się czytać całego tekstu :-)
1280 (około) - istnieje już prawdopodobnie w miejscu dzisiejszego Zamku gród z ziemno - glinianymi fortyfikacjami;
1305 (około) - powstaje Wieża Wielka - pierwsza budowla zamkowa;
1405 (około) - wzniesienie kolejnej budowli zamkowej, trzykondygnacyjnego Dworu Wielkiego;
1526 - śmierć ostatniego z Książąt Mazowieckich, Zamek staje się rezydencją królewską;
1528 - dobudowanie wieży Altany;
1569 - przebudowa w stylu renesansowym pod kierunkiem Giovanni Battisty Quadro, powstaje nowe skrzydło;
1596 - przeniesienie stolicy do Warszawy, konieczność dalszej rozbudowy;
1598 - wzniesienie trzech nowych skrzydeł z Wieżą Zygmuntowską, powstaje budowla zbliżona do obecnej formy;
1620 - budowa bezpośredniego przejścia z Zamku do Katedry Św. Jana;
1622 - uruchomienie zegara na Wieży Zygmuntowskiej;
1637 - utworzenie wewnętrznej Wieży Władysławowskiej;
1644 - w sąsiedztwie Zamku powstaje Kolumna Zygmunta;
1655 - duże zniszczenia na Zamku w czasie Potopu Szwedzkiego;
1740 - budowa nowego rokokowego skrzydła od strony Wisły, w północno-wschodniej części Zamku;
1767 - pożar południowego skrzydła;
1774 - przebudowa i upiększanie wnętrz zamkowych;
1780 - dobudowanie skrzydła mieszczącego bibliotekę;
1791 - uchwalenie na Zamku Konstytucji Trzeciego Maja;
1831 - stopniowa degradacja po Powstaniu Listopadowym;
1852 - nowa, klasycystyczna elewacja budowli;
1919 - rozpoczęcie przywracania zamkowi jego pierwotnej formy, likwidacja przeróbek, przebudowa wnętrz;
1926 - Zamek staje się siedzibą Prezydenta RP;
1939 - pożar na Zamku w czasie bombardowania Warszawy;
1944 - ostateczne zniszczenie Zamku;
1971 - rozpoczęcie odbudowy;
1984 - zakończenie restauracji głównej bryły Zamku;
Zamek Królewski obecnie
Obecne wnętrza zamku to przede wszystkim powierzchnie muzealne i miejsce licznych wystaw. Część pomieszczeń pełni funkcje reprezentacyjne, są tu przyjmowane znane osobistości w trakcie wizyt w Warszawie. Niektóre wnętrza zamkowe, jak gotyckie podziemia i dolne partie Wieży Grodzkiej pozostały nienaruszone po wojnie, inne są dokładnie odtworzone, a jeszcze inne są wykorzystywane obecnie w inny sposób niż przed wojną albo też nawiązują do wnętrz wcześniej istniejących w innych częściach zamku. Można oglądać w zamku Pokoje Dworskie, Izbę Poselską, Salę Senatorską czy Apartament Stanisława Augusta Poniatowskiego. Wnętrza są wyposażone w dzieła sztuki uratowane w trakcie wojny oraz liczne dary. Na szczególną uwagę zasługują np. obrazy Canaletta i Bacciarellego. Część ekspozycji zamkowych, jak Gabinet Prezydenta Mościckiego, Mieszkanie Żeromskiego, Galeria Sztuki Numizmatycznej czy Gabinet Numizmatyczny stanowią wystały stałe. Ponadto, na zamku organizowane są często godne uwagi wystawy czasowe. Na pewno więc wyprawa do zamku jest godna polecenia.
Praktyczne informacje o Zamku
Istnieje kilka możliwości zwiedzania:
Od poniedziałku do soboty czynne są dwie trasy turystyczne:
Pierwsza trasa obejmuje Pokoje Dworskie, Sale Sejmowe, Apartament Księcia Stanisława oraz Pokoje Matejkowskie (czas zwiedzania ok. 60 minut).
Druga trasa obejmuje Apartament Dworski i Królewski, to właśnie tu znajdują się obrazy Bacciarellego i Caneletta (czas zwiedzania ok. 90 minut).
Do oprowadzania po zamku można również wynająć przewodnika, wymaga to jednak oddzielnej opłaty. Możliwe jest zamówienie oprowadzania w języku obcym.
Ponadto, dobrym pomysłem jest wybranie się do zamku w niedzielę. Specjalna trasa niedzielna obejmuje wprawdzie tylko część ekspozycji stałych i
czasowych, ale wstęp jest w tym dniu bezpłatny (czas zwiedzania ok. 60 minut).
Więcej informacji na temat zamku, opisy ekspozycji, zdjęcia wnętrz, godziny otwarcia i ceny biletów wstępu znajdują się na jego oficjalnej stronie: www.zamek-krolewski.com.pl
(C) 2001-2010 Maciej Błażejewski